جنگ فقط خیابانها و مرزها را ناامن نمیکند؛
اولین جایی که آسیب میبیند، روان نوجوانان است.
نوجوانها شاید کمتر حرف بزنند، شاید حتی بیتفاوت به نظر برسند، اما مغز آنها در زمان جنگ زیر فشار شدید ترس، ناامنی و ابهام قرار دارد. در چنین شرایطی، نقش والدین از «هدایت تحصیلی» یا «کنترل رفتاری» به یک نقش حیاتیتر تغییر میکند:
ایجاد امنیت روانی.
۱. در زمان جنگ، اولویتها عوض میشوند
وقتی جنگ شروع میشود، مغز نوجوان وارد حالت بقا (Survival Mode) میشود.
در این وضعیت، انتظار تمرکز بالا، انگیزه درسی یا تصمیمگیری منطقی، واقعبینانه نیست.
اولویت سالم در این دوران:
1. احساس امنیت
2. ثبات رابطه با والدین
3. تنظیم هیجان و کاهش ترس
4. سپس آموزش، درس و آینده
نادیده گرفتن این ترتیب، میتواند باعث فروپاشی روانی نوجوان شود.
۲. حقیقت را بگویید، اما بهشکل کنترلشده
پنهانکاری کامل، اعتماد نوجوان را از بین میبرد.
در مقابل، گفتن جزئیات ترسناک و تحلیلهای فاجعهمحور، اضطراب او را تشدید میکند.
بهترین روش:
• اطلاعات کوتاه و واقعی
• بدون تصاویر و جزئیات خشن
• متناسب با سن نوجوان
• بدون پیشبینیهای ترسناک
جملهی امن:
«شرایط سخت است، اما ما برنامه داریم و حواسمان به امنیتمان هست.»
۳. ترس نوجوان را کوچک نکنید
در زمان جنگ، ترس نوجوان «ضعف» نیست؛ واکنش طبیعی مغز سالم است.
جملاتی که آسیب میزنند:
• «نترس»
• «چیزی نیست»
• «تو باید قوی باشی»
جملاتی که ترمیم میکنند:
• «ترسیدن تو این شرایط طبیعیه»
• «میفهمم نگران باشی»
• «من کنارت هستم»
اعتبار دادن به احساس، اولین قدم آرامسازی مغز است.
۴. روتینهای ساده، ستون ثبات روان هستند
حتی در زمان جنگ، روتینهای کوچک میتوانند نقش نجاتدهنده داشته باشند:
• خواب و بیداری نسبتاً منظم
• حداقل یک وعده غذا کنار هم
• پیادهروی کوتاه یا حرکت بدنی ساده
• یک فعالیت تکرارشونده روزانه
این کارها به مغز نوجوان پیام میدهند:
«زندگی کاملاً از هم نپاشیده.»
۵. نوجوان را بارِ روانی خودتان نکنید
خیلی از والدین ناخواسته در زمان جنگ، ترسها و نگرانیهای عمیق خود را با نوجوان در میان میگذارند.
این کار باعث والدسازی معکوس میشود؛ یعنی نوجوان مجبور میشود نقش تکیهگاه را بازی کند.
از اینها پرهیز کنید:
• درد دل سنگین
• صحبت از مرگ، فروپاشی یا ناامیدی مطلق
• تخلیه اضطراب شدید مقابل نوجوان
نوجوان باید احساس کند پناه دارد، نه مسئولیت.
۶. علائم هشدار را جدی بگیرید
در زمان جنگ، دیدن این نشانهها نیاز به توجه فوری دارد:
• بیخوابی شدید یا کابوسهای مکرر
• حملات پانیک
• کرختی هیجانی یا پرخاش شدید
• انزوا و قطع ارتباط
• صحبت مداوم درباره مرگ یا بیمعنایی زندگی
در این موارد، کمک گرفتن از متخصص سلامت روان تعللبردار نیست.
۷. مهمترین پیام شما به نوجوان
این پیام نه با حرف، بلکه با رفتار منتقل میشود:
«تو تنها نیستی.
من کنارتم.
حتی وقتی دنیا ناامنه.»
اگر نوجوان این پیام را دریافت کند، روان او—even در دل جنگ—توانِ دوام آوردن خواهد داشت.
جمعبندی
در زمان جنگ، هدف والدین این نیست که نوجوان «عالی عمل کند»، هدف این است که نشکند.
امنیت روان، رابطهی پایدار و همدلی واقعی، مهمترین سپر نوجوان در روزهای جنگ هستند.
نویسنده دکتر الناز صالحی پور
روانشناس بالینی متخصص نوجوان
تهیه شده در دپارتمان مطالعه و تحقیق کانون روانشناسی نوجوان